ΠΡΩΤΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ … μια παρεξηγημένη έννοια

Το πέρας άλλης μιας Ολυμπιακής διοργάνωσης, στη διάρκεια της οποίας τα βλέμματα της υφηλίου είχαν καθηλωθεί στις εξωπραγματικές εμφανίσεις των αθλητριών και αθλητών όλου του κόσμου που βρέθηκαν στο προσκήνιο των αθλημάτων τους, έχει φυσιολογικά αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον μικρών και μεγάλων σχετικά με τις απαιτήσεις της πραγματικότητας μιας πρωταθλήτριας/ενός πρωταθλητή.

της Φοίβης Μαλά

Ο πρωταθλητισμός είναι αδιαμφισβήτητα μια παρεξηγημένη έννοια, διότι εξ’ ορισμού παραπέμπει σε κάποιο πρωτείο, σε μια ένδοξη καριέρα ανθρώπων, προικισμένων με μοναδικό ταλέντο, που δεν αποτυγχάνουν να διακρίνονται στον διεθνή στίβο και να λαμβάνουν σπουδαίες διακρίσεις. Ωστόσο, η πραγματικότητα του πρωταθλητισμού μακράν απέχει από την εξιδανικευμένη περιγραφή που δόθηκε πιο πάνω, η οποία δεν αποτυπώνει παρά μόνο μια ελάχιστη πτυχή της έννοιας, που ορίζεται ως η χρονική και ποιοτική εξέλιξη του απλού αθλητισμού.

Η προηγμένη αυτή έκφανση της έννοιας του αθλητισμού που μας δίδαξαν οι εξ Ελλάδος αρχαίοι υμών πρόγονοι, καθορίζεται από ορισμένες εξειδικευμένες προϋποθέσεις, τις οποίες ελάχιστοι ανάμεσά μας πληρούν, και βέβαια, ο δρόμος προς τον πρωταθλητισμό δεν είναι καθόλου εύκολος, ούτε στρωμένος με ροδοπέταλα και χρυσά μετάλλια.

Κάθε πρωταθλητής/τρια έχει συνειδητά θέσει τις αθλητικές του φιλοδοξίες και στόχους στην κορυφή των προτεραιοτήτων του/της, επιλογή που έρχεται με το δικό της -μικρό ή μεγάλο- τίμημα. Ξεκινώντας από το προφανή, η ζωή ενός πρωταθλητή απαιτεί διαρκή συμμετοχή σε αγώνες και βέλτιστη φυσική κατάσταση, η οποία επιτυγχάνεται μέσω αμέτρητων ωρών προπόνησης και προετοιμασίας, αλλά και αποκατάστασης. Ο χρόνος που απαιτείται για όλα αυτά έρχεται με το κόστος της απώλειας προσωπικού/οικογενειακού χρόνου και σίγουρα χρόνου αναψυχής.

Αυτό που δεν γίνεται τόσο εύκολα αντιληπτό, είναι η απίστευτη πίεση που βιώνουν οι αθλητές/τριες σε τόσο ψηλό επίπεδο, η διαχείριση της οποίας είναι εξαιρετικά δυσχερής και απαιτεί αυξημένη ανοχή και αντοχή, ψυχική ισορροπία και συναισθηματική ωριμότητα, η οποία καλλιεργείται με πολλές ώρες πνευματικής εξάσκησης και διαλογισμού.

Οι θετικές επιδράσεις του πρωταθλητισμού είναι άπειρες και γι’ αυτό είναι αδύνατον να αναφερθώ επιγραμματικά σε όλες. Ωστόσο, μερικές από τις σημαντικότερες είναι οι εξής: μέσα από τον πρωταθλητισμό αναπτύσσει κανείς τις σωματικές και πνευματικές του ικανότητες, αντιλαμβάνεται στο πετσί του τη ρήση” τα αγαθά κόποις κτώνται,” μαθαίνει να αποδέχεται την ήττα και την αποτυχία και να την αντιμετωπίζει ως μια ευκαιρία βελτίωσης, βρίσκει τρόπους να διαχειρίζεται το άγχος του και τον χρόνο του, και αποκτά αυτοπειθαρχία και εγκράτεια. Όλα τα πιο πάνω αποκτήματα, είναι αξίες που συνοδεύουν κάθε αθλητή σε όλες τις πτυχές της ζωής του.

Τίποτα όμως δεν έρχεται χωρίς τα αρνητικά του και βεβαίως ο πρωταθλητισμός δεν αποτελεί εξαίρεση. Ένα βασικό αρνητικό, το οποίο δεν αναφέρω βεβαίως για να διαβάλω το κύρος του πρωταθλητών, τους οποίους θαυμάζω απεριόριστα εφόσον υπηρετούν με σεβασμό τον χώρο, αλλά διότι δυστυχώς σε αρκετές περιπτώσεις αυτή είναι η πραγματικότητα.

Ως αποτέλεσμα των σημείων του καιρού μας, έχει επέλθει και η εμπορευματοποίηση του πρωταθλητισμού, η οποία, μεταξύ άλλων, έχει επιφέρει σημαντικές αλλοιώσεις στο πνεύμα του συναγωνισμού και της ευγενούς άμιλλας. Πλέον το οικονομικό δέλεαρ είναι τόσο παχουλό, που φυσιολογικά και κάπως δικαιολογημένα -δεδομένης της οικονομικής κρίσης και του άκρατου υλισμού που επικρατεί στις μέρες μας- οδηγεί πολλούς αθλητές και αθλήτριες στην υιοθέτηση αθέμιτων πρακτικών, ώστε να διασφαλίσουν τη διάκριση και τη νίκη, που θα τους φέρει πιο κοντά στο χρήμα.

Στο πλαίσιο αυτό, τα φαινόμενα χορήγησης αναβολικών ουσιών για την επίτευξη ασύλληπτων επιδόσεων, ο χρηματισμός αθλητικών παραγόντων για την ευνοϊκή μεταχείριση ομάδων, αλλά και γενικότερα τα φαινόμενα διαφθοράς, που στοχεύουν στη μεγιστοποίηση των εσόδων μιας αθλητικής ομάδας ή ενός αθλητή, έχουν αυξηθεί άρδην, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο όπου ο ένας ακολουθεί το παράδειγμα του άλλου, προκειμένου να μην αδικηθεί στο τέλος ο ίδιος.

Συνοψίζοντας, λοιπόν, επανέρχομαι στην τοποθέτηση που έγινε στην αρχή αυτού του κειμένου, ήτοι ότι ο πρωταθλητισμός είναι μια παρεξηγημένη έννοια. Πρωταθλητές δεν είναι, όπως θεωρεί η κοινή γνώμη, μόνο όσοι κερδίζουν το ένα πρωτείο μετά το άλλο, αλλά και όλοι εκείνοι που δίνουν τον καλύτερό τους αυτό για να διακριθούν, ακόμη και αν δεν το καταφλερνουν πάντα. Και βεβαίως, πρωταθλητές δεν είναι αυτοί που επιζητούν τη νίκη, ανεξαρτήτως τιμήματος, αυτοί που είναι διατεθειμένοι να περάσουν ηθικές γραμμές για να διακριθούν σε βάρος των άλλων, αλλά εκείνοι, που πιστοί στις αξίες και τα ιδανικά του Ολυμπισμού, υπηρετούν το άθλημά τους με αγάπη και σεβασμό, προσπαθώντας με σθένος και υπομονή να πετύχουν τους στόχους τους, στηριζόμενοι στις δικές τους δυνάμεις.

Και ως επιμύθιο αυτής της μακράς αφήγησης κρατήστε το εξής: Μην αφήσετε τις ενέργειες που αμαυρώνουν τον πρωταθλητισμό, να υπερκαλύπτουν τα άπειρα θετικά που μας χαρίζει. Ακολουθήστε την καρδιά σας, και αν ο πρωταθλητισμός είναι το πεπρωμένο σας, αφοσιωθείτε σ’ αυτόν. Στην πορεία του θα σας χαρίσει αμέτρητα μαθήματα, μέσα κυρίως από τις αποτυχίες, ωστόσο εκείνες τις φορές που οι κόποι σας θα ανταμειφθούν με διακρίσεις, όλη η σκληρή δουλειά, οι “θυσίες” και τα δάκρυα θα αποκτήσουν ξεκάθαρο νόημα. Πάντοτε όμως να θυμάστε, ότι, όπως όλα τα υπόλοιπα στη ζωή, έτσι και ο πρωταθλητισμός πρέπει να είναι υγιής και ισορροπημένος. Η ζωή είναι γεμάτη πειρασμούς και εύκολα χάνει κανείς τον δρόμο του. “Ο άκριτος πρωταθλητισμός μοιάζει με ένα γρήγορο, ελαφρύ αυτοκίνητο δίχως καλά φρένα, που ταξιδεύει σ’ αυτόν. Ταξιδεύει γρήγορα, αλλά όχι με ασφάλεια και εύκολα μπορεί να εκτροχιασθεί. Αντίθετα, ο ισορροπημένος πρωταθλητισμός, είναι σαν ένα στιβαρό αυτοκίνητο με λειτουργικά φρένα, γεμάτο αερόσακους. Μπορεί να μην κόβει συχνά πρώτο το νήμα, αλλά πάντοτε τερματίζει.”